{"id":2602,"date":"2026-01-18T13:32:08","date_gmt":"2026-01-18T12:32:08","guid":{"rendered":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/?p=2602"},"modified":"2026-01-26T19:16:27","modified_gmt":"2026-01-26T18:16:27","slug":"rozne-spojrzenia-na-losy-dziecka-podczas-okupacji-w-krakowie-w-oparciu-o-wybrane-relacje-amalia-mandelbaum-gizela-stefa-mendelson-eugenia-felicja-myszkowska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/artykuly\/rozne-spojrzenia-na-losy-dziecka-podczas-okupacji-w-krakowie-w-oparciu-o-wybrane-relacje-amalia-mandelbaum-gizela-stefa-mendelson-eugenia-felicja-myszkowska\/","title":{"rendered":"Different Perspectives on the Fate of Children During the Occupation in Krakow Based on Selected Testimonies (Amalia Mandelbaum, Gizela Stefa Mendelson, Eugenia Felicja Myszkowska)"},"content":{"rendered":"

Biogramy znajduj\u0105ce si\u0119 w bazie stanowi\u0105 interesuj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o do prowadzenia bada\u0144 nad losami spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej podczas okupacji niemieckiej w Krakowie. \u015awiadectwa te, w zale\u017cno\u015bci od podejmowanej tematyki, prezentuj\u0105 indywidualne, jak i og\u00f3lne spojrzenia na rzeczywisto\u015b\u0107 okupacyjn\u0105. Baza stanowi r\u00f3wnie\u017c cenne \u017ar\u00f3d\u0142o jako punkt odniesienia do zaprezentowania r\u00f3\u017cnych los\u00f3w \u017byd\u00f3w pod k\u0105tem grup wiekowych, w tym dziecka\/dzieci podczas wojny. W oparciu o ten zakres wiekowy, warto przywo\u0142a\u0107 przyk\u0142adowe biogramy, kt\u00f3re stanowi\u0105 podstaw\u0119 do zaprezentowania los\u00f3w dziecka w kontek\u015bcie zbiorowo\u015bci, indywidualnych prze\u017cy\u0107 oraz przez pryzmat relacji rodzic-dziecko.<\/p>\n

Pierwszy z takich przyk\u0142ad\u00f3w stanowi zbiorowy obraz dzieci z perspektywy wychowawcy Kinderheim w getcie krakowskim Amalii Mandelbaum (zob. biogram: https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/wyszukiwarka\/amalia-mandelbaum\/34\/39500892-5cf2-4d6e-a9a8-6894ed00fe5d\/). W relacji zosta\u0142y przedstawione losy dzieci, kt\u00f3re w\u00f3wczas przebywa\u0142y w zak\u0142adzie, z uwzgl\u0119dnieniem opis\u00f3w warunk\u00f3w \u017cycia codziennego. Przy czym najobszerniejsza cz\u0119\u015b\u0107 wspomnie\u0144 dotyczy los\u00f3w dzieci podczas likwidacji getta w marcu 1943 r. Opis tych wydarze\u0144 z perspektywy opiekunki Kinderheimu obrazuje wielk\u0105 tragedi\u0119 dzieci.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Amalia (Ma\u0142ka) Mandelabum z d. Hofsteter<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.centropa.org\/de\/school-project\/prywatna-zydowska-koedukacyjna-srednia-szkola-handlowa<\/a> [dost\u0119p: 18.01.2026].<\/p>\n

 <\/p>\n

Bezpo\u015brednie przedstawienie perspektywy z los\u00f3w dziecka podczas wojny odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w relacji Gizeli Stefy Mendelson. Autorka w momencie wybuchu wojny mia\u0142a zaledwie kilka lat (zob. biogram: https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/wyszukiwarka\/gizela-stefa-mendelson\/1\/e0733d87-8d26-45ad-add4-7f1e062b0c6a\/<\/a>). Dziewczynka jako jedyna z ca\u0142ej rodziny prze\u017cy\u0142a wojn\u0119. Podczas okupacji przebywa\u0142a w getcie krakowskim. W relacji odnale\u017a\u0107 mo\u017cna m.in. w\u0105tek ucieczki z getta, w tym przedostanie si\u0119 na stron\u0119 aryjsk\u0105 kana\u0142ami czy t\u0142uczk\u0119 dziecka, kt\u00f3re pozbawione opieki rodzic\u00f3w (zostali wywiezieni do oboz\u00f3w) i rodze\u0144stwa (brat zosta\u0142 zamordowany przez Gestapo), by\u0142o zdane na siebie.<\/p>\n

Inny przyk\u0142ad stanowi relacja Eugenii Felicji Myszkowskiej, w kt\u00f3rej losy dziecka zosta\u0142y przedstawione z perspektywy rodzica (zob. biogram: https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/wyszukiwarka\/eugenia-felicja-myszkowska\/4\/3496ea1b-40da-40bc-af3c-6c18c5635198\/<\/a>). We wspomnieniach pojawiaj\u0105 si\u0119 przez przewa\u017caj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w\u0105tki na zasadzie relacji rodzic-dziecko wobec rzeczywisto\u015bci okupacyjnej, w tym: tu\u0142aczka, fa\u0142szywe dokumenty \u2013 dziecko uczy si\u0119 nowej to\u017csamo\u015bci, ucieczka wraz z dzieckiem przed aresztowaniem, choroba dziecka i jego pobyt w szpitalu, \u015bmier\u0107 dziecka, trauma rodzica po stracie dziecka, heroizm w ratowaniu dzieci.<\/p>\n

Zaprezentowane powy\u017cej w\u0105tki dotycz\u0105ce los\u00f3w dziecka\/dzieci podczas okupacji niemieckiej w Krakowie stanowi\u0105 zaledwie kilka z wielu mo\u017cliwych pr\u00f3b badawczych, kt\u00f3rych mo\u017cna dokona\u0107 w oparciu o biogramy zamieszczone w bazie (zob.: https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/wyszukiwarka\/<\/a>).<\/p>\n

 <\/p>\n

Bibliografia (wybrana literatura):<\/p>\n

Bandura L., Wp\u0142yw wojny na psychik\u0119 dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/em>, Toru\u0144 2004.<\/p>\n

Dzieci \u017cydowskie oskar\u017caj\u0105<\/em>, wyb\u00f3r i oprac. K. Czarnota, Warszawa 1993.<\/p>\n

Gr\u0105dzka-Rejak M., Przerwane dzieci\u0144stwo. Losy dzieci \u017bydowskiego Domu Sierot przy ul. Dietla 64 w Krakowie podczas okupacji niemieckiej<\/em>, Krak\u00f3w 2012.<\/p>\n

Kowalska-Leder J., Do\u015bwiadczenie zag\u0142ady z perspektywy dziecka w polskiej literaturze dokumentu osobistego<\/em>, Wroc\u0142aw 2009.<\/p>\n

M\u00fcller-Madej S., Dziewczynka z listy Schindlera: oczami dziecka<\/em>, Krak\u00f3w 2001.<\/p>\n

M\u00fcller-Madej S., Dziewczynka z listy Schindlera: lata powojenne<\/em>, Krak\u00f3w 2001.<\/p>\n

 <\/p>\n

Autor: Katarzyna Boryczka<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Biogramy znajduj\u0105ce si\u0119 w bazie stanowi\u0105 interesuj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o do prowadzenia […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[15,13],"tags":[],"class_list":["post-2602","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","category-artykuly"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2602"}],"collection":[{"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2602"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2617,"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2602\/revisions\/2617"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}