{"id":2612,"date":"2026-01-26T17:52:41","date_gmt":"2026-01-26T16:52:41","guid":{"rendered":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/?p=2612"},"modified":"2026-06-10T07:20:49","modified_gmt":"2026-06-10T05:20:49","slug":"muzyka-jako-strategia-przetrwania-artysci-zydowscy-w-okupowanym-krakowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shoahkrakow.uj.edu.pl\/en\/artykuly\/muzyka-jako-strategia-przetrwania-artysci-zydowscy-w-okupowanym-krakowie\/","title":{"rendered":"Muzyka jako strategia przetrwania – arty\u015bci \u017cydowscy w getcie krakowskim"},"content":{"rendered":"
\"\"

Henry Rosner, Krak\u00f3w, 1930. Zbiory Muzeum Krakowa, Fs15492-IX<\/p><\/div>\n

Funkcjonowanie ludno\u015bci \u017cydowskiej w okupowanym Krakowie, zw\u0142aszcza po utworzeniu getta w Podg\u00f3rzu w 1941 roku, przebiega\u0142o w warunkach permanentnego zagro\u017cenia, przemocy oraz skrajnego ograniczenia mo\u017cliwo\u015bci decydowania o w\u0142asnym losie. W takiej rzeczywisto\u015bci pewne zasoby jednostkowe – takie jak wykonywany zaw\u00f3d, posiadane umiej\u0119tno\u015bci czy sieci kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych – mog\u0142y w ograniczonym stopniu zwi\u0119ksza\u0107 szanse na prze\u017cycie. W\u015br\u00f3d nich szczeg\u00f3lne miejsce zajmowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzyczna.<\/p>\n

Jak pokazuj\u0105 relacje i biogramy zgromadzone w bazie, dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna w getcie krakowskim nie by\u0142a zjawiskiem marginalnym. Koncerty organizowane w kawiarni \u201ePolonia\u201d, w bursach, sieroci\u0144cach czy instytucjach charytatywnych pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 nie tylko rozrywkow\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c pomocow\u0105, poniewa\u017c dochody z tych wydarze\u0144 przeznaczano na wsparcie najbardziej potrzebuj\u0105cych. Praktykowanie muzyki pozwala\u0142o artystom zachowa\u0107 poczucie zawodowej i spo\u0142ecznej to\u017csamo\u015bci mimo post\u0119puj\u0105cej destabilizacji \u017cycia codziennego.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie wida\u0107 to na przyk\u0142adzie Henryka<\/a> i Leopolda<\/a> Rosner\u00f3w, muzyk\u00f3w znanych w Krakowie jeszcze przed wojn\u0105. W getcie kontynuowali oni dzia\u0142alno\u015b\u0107 koncertow\u0105, a po jego likwidacji trafili do obozu pracy przymusowej w P\u0142aszowie. Tam Henryk Rosner by\u0142 zmuszany do gry na skrzypcach podczas przyj\u0119\u0107 organizowanych przez komendanta obozu Amona G\u00f6tha. Jego relacje ukazuj\u0105 paradoks tej sytuacji: muzyka zapewnia\u0142a mu wzgl\u0119dne przywileje, takie jak, ochron\u0119 przed najci\u0119\u017csz\u0105 prac\u0105, mo\u017cliwo\u015b\u0107 posiadania instrumentu i odzie\u017cy koncertowej, a zarazem wi\u0105za\u0142a si\u0119 z bezpo\u015bredni\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105 od sprawc\u00f3w terroru.<\/p>\n

Kompetencje artystyczne Rosnera odegra\u0142y istotn\u0105 rol\u0119 w interwencji Oskara Schindlera, kt\u00f3ry, kieruj\u0105c si\u0119 uznaniem dla jego talentu, w\u0142\u0105czy\u0142 go do grona pracownik\u00f3w obj\u0119tych planem ewakuacji z P\u0142aszowa. Przyk\u0142ad ten pozwala traktowa\u0107 muzyk\u0119 jako jedn\u0105 z mo\u017cliwych strategii przetrwania, przy czym by\u0142a ona skrajnie niestabilna i podporz\u0105dkowana decyzjom aparatu w\u0142adzy. Deportacja Rosnera wraz z synem do Auschwitz w 1944 roku unaocznia, jak ograniczona by\u0142a skuteczno\u015b\u0107 nawet najbardziej sprzyjaj\u0105cych interwencji.<\/p>\n

Inn\u0105 ods\u0142on\u0119 strategii przetrwania poprzez kultur\u0119 ilustruj\u0105 losy Cidy Lau-Fischer<\/a>, \u015bpiewaczki i nauczycielki \u015bpiewu, aktywnie uczestnicz\u0105cej w \u017cyciu artystycznym getta. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 koncertowa i pedagogiczna by\u0142a pr\u00f3b\u0105 zachowania ci\u0105g\u0142o\u015bci kulturowej oraz przekazania artystycznego dziedzictwa kolejnym generacjom. Jej \u015bmier\u0107 w 1941 roku przypomina jednak, \u017ce nawet zaanga\u017cowanie w \u017cycie kulturalne nie chroni\u0142o przed g\u0142odem, chorobami i przemoc\u0105 systemu okupacyjnego.<\/p>\n

\"\"

Mordechaj Gebirtig Zdj\u0119cie z ksi\u0105\u017cki Gebirtiga: „Majne lider”, 1936<\/p><\/div>\n

W tym kontek\u015bcie warto przywo\u0142a\u0107 r\u00f3wnie\u017c losy artyst\u00f3w takich jak Mordechaj Gebirtig<\/a> czy Abraham Neuman<\/a>, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcza nie prze\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na rzeczywiste mechanizmy ochrony. Ich biografie pokazuj\u0105, \u017ce przetrwanie nie pozostawa\u0142o w prostym zwi\u0105zku z talentem, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania muzyki jako strategii by\u0142a nier\u00f3wna i zale\u017cna od wielu czynnik\u00f3w, takich jak pozycja spo\u0142eczna, wiek, stan zdrowia czy zwyk\u0142y przypadek.<\/p>\n

Zebrane biogramy artyst\u00f3w \u017cydowskich z Krakowa pokazuj\u0105, \u017ce muzyka funkcjonowa\u0142a jako jedna z mo\u017cliwych strategii adaptacyjnych w warunkach Zag\u0142ady. Ich analiza pozwala uchwyci\u0107 sposoby, w jakie jednostki pr\u00f3bowa\u0142y podtrzyma\u0107 poczucie sprawczo\u015bci w rzeczywisto\u015bci konsekwentnie je niszcz\u0105cej.<\/p>\n

Materia\u0142 zgromadzony w bazie ujawnia zarazem, \u017ce historia Zag\u0142ady w Krakowie to nie tylko opowie\u015b\u0107 o przemocy i \u015bmierci, ale r\u00f3wnie\u017c o wysi\u0142kach podejmowanych w celu przetrwania, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych kultura, nawet w swojej narzuconej i zdeformowanej postaci, zajmowa\u0142a znacz\u0105ce miejsce.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n