Biogramy znajdujące się w bazie stanowią interesujące źródło do prowadzenia badań nad losami społeczności żydowskiej podczas okupacji niemieckiej w Krakowie. Świadectwa te, w zależności od podejmowanej tematyki, prezentują indywidualne, jak i ogólne spojrzenia na rzeczywistość okupacyjną. Baza stanowi również cenne źródło jako punkt odniesienia do zaprezentowania różnych losów Żydów pod kątem grup wiekowych, w tym dziecka/dzieci podczas wojny. W oparciu o ten zakres wiekowy, warto przywołać przykładowe biogramy, które stanowią podstawę do zaprezentowania losów dziecka w kontekście zbiorowości, indywidualnych przeżyć oraz przez pryzmat relacji rodzic-dziecko.
Pierwszy z takich przykładów stanowi zbiorowy obraz dzieci z perspektywy wychowawcy Kinderheim w getcie krakowskim Amalii Mandelbaum (zob. biogram: https://shoahkrakow.uj.edu.pl/wyszukiwarka/amalia-mandelbaum/34/39500892-5cf2-4d6e-a9a8-6894ed00fe5d/). W relacji zostały przedstawione losy dzieci, które wówczas przebywały w zakładzie, z uwzględnieniem opisów warunków życia codziennego. Przy czym najobszerniejsza część wspomnień dotyczy losów dzieci podczas likwidacji getta w marcu 1943 r. Opis tych wydarzeń z perspektywy opiekunki Kinderheimu obrazuje wielką tragedię dzieci.
Amalia (Małka) Mandelabum z d. Hofsteter
Źródło: https://www.centropa.org/de/school-project/prywatna-zydowska-koedukacyjna-srednia-szkola-handlowa [dostęp: 18.01.2026].
Bezpośrednie przedstawienie perspektywy z losów dziecka podczas wojny odnaleźć można w relacji Gizeli Stefy Mendelson. Autorka w momencie wybuchu wojny miała zaledwie kilka lat (zob. biogram: https://shoahkrakow.uj.edu.pl/wyszukiwarka/gizela-stefa-mendelson/1/e0733d87-8d26-45ad-add4-7f1e062b0c6a/). Dziewczynka jako jedyna z całej rodziny przeżyła wojnę. Podczas okupacji przebywała w getcie krakowskim. W relacji odnaleźć można m.in. wątek ucieczki z getta, w tym przedostanie się na stronę aryjską kanałami czy tłuczkę dziecka, które pozbawione opieki rodziców (zostali wywiezieni do obozów) i rodzeństwa (brat został zamordowany przez Gestapo), było zdane na siebie.
Inny przykład stanowi relacja Eugenii Felicji Myszkowskiej, w której losy dziecka zostały przedstawione z perspektywy rodzica (zob. biogram: https://shoahkrakow.uj.edu.pl/wyszukiwarka/eugenia-felicja-myszkowska/4/3496ea1b-40da-40bc-af3c-6c18c5635198/). We wspomnieniach pojawiają się przez przeważającą część wątki na zasadzie relacji rodzic-dziecko wobec rzeczywistości okupacyjnej, w tym: tułaczka, fałszywe dokumenty – dziecko uczy się nowej tożsamości, ucieczka wraz z dzieckiem przed aresztowaniem, choroba dziecka i jego pobyt w szpitalu, śmierć dziecka, trauma rodzica po stracie dziecka, heroizm w ratowaniu dzieci.
Zaprezentowane powyżej wątki dotyczące losów dziecka/dzieci podczas okupacji niemieckiej w Krakowie stanowią zaledwie kilka z wielu możliwych prób badawczych, których można dokonać w oparciu o biogramy zamieszczone w bazie (zob.: https://shoahkrakow.uj.edu.pl/wyszukiwarka/).
Bibliografia (wybrana literatura):
Bandura L., Wpływ wojny na psychikę dzieci i młodzieży, Toruń 2004.
Dzieci żydowskie oskarżają, wybór i oprac. K. Czarnota, Warszawa 1993.
Grądzka-Rejak M., Przerwane dzieciństwo. Losy dzieci Żydowskiego Domu Sierot przy ul. Dietla 64 w Krakowie podczas okupacji niemieckiej, Kraków 2012.
Kowalska-Leder J., Doświadczenie zagłady z perspektywy dziecka w polskiej literaturze dokumentu osobistego, Wrocław 2009.
Müller-Madej S., Dziewczynka z listy Schindlera: oczami dziecka, Kraków 2001.
Müller-Madej S., Dziewczynka z listy Schindlera: lata powojenne, Kraków 2001.
Autor: Katarzyna Boryczka
